22 i 23 września 2026 r. w Brukseli odbyła się konferencja inaugurująca Koalicję Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa (European Literacy Coalition) – nową, międzysektorową inicjatywę Komisji Europejskiej, mającą wzmacniać czytelnictwo i kompetencje czytelnicze w całej Europie. Podczas wydarzenia zaprezentowano Memorandum Warszawskie (Warsaw Memorandum) – założycielski dokument Koalicji, wypracowany podczas warsztatów współorganizowanych w maju 2026 r. w Warszawie przez Fundację Powszechnego Czytania. FPC, znalazła się w międzynarodowym gronie 6 organizacji, które od stycznia przygotowywały merytoryczne podstawy Koalicji – obok EURead (European Association of Reading Promotion Organisations), FELA (Federation of European Literacy Associations), EBLIDA (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations), Uniwersytetu w Urbino oraz European STEM Coalition.
Koalicja jest jedną z inicjatyw przewidzianych w Planie Działania na rzecz Kompetencji Podstawowych (Action Plan on Basic Skills), przyjętym w marcu 2025 r. w ramach unijnej strategii Union of Skills. Jak wskazuje Komisja Europejska, powołując się na wyniki badania PISA 2025, co trzeci piętnastolatek w UE (31,3%) nie osiąga minimalnego poziomu biegłości czytelniczej, a według Ankiety Umiejętności Dorosłych (Survey of Adult Skills) z 2023 r. co czwarty dorosły w wieku produkcyjnym ma trudności z czytaniem i pisaniem. Niski poziom czytelnictwa – jak podkreśla Komisja – może ograniczać szanse na zatrudnienie, pogarszać stan zdrowia, zwiększać podatność na dezinformację i osłabiać uczestnictwo w życiu demokratycznym.
Dla Fundacji Powszechnego Czytania to zaszczyt być w tak wąskim gronie organizacji, które od początku współtworzyły tę inicjatywę. Z nadzieją patrzymy na to, co przed nami. To bezprecedensowa sytuacja – czytanie staje się dla Europy narzędziem budowania przyszłości. To rozumienie, które w Fundacji staramy się rozwijać od 8 lat, także w ramach koalicji Czytająca Polska,
i cieszymy się, że podziela je dziś coraz szersze grono instytucji w całej Europie. – mówi Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania.
Pierwszy dzień konferencji, prowadzony przez Annę Gumbau, otworzył wykład Normundsa Popensa, zastępcy dyrektora generalnego ds. edukacji, młodzieży, sportu i kultury w Komisji Europejskiej, pt. „Redirecting the flow: How Europe can inspire a revival of literacy”. W dalszej części zaprezentowano Memorandum Warszawskie – zbiór wspólnych zasad i zobowiązań na rzecz czytelnictwa w Europie, wypracowany podczas majowych warsztatów. Wzięło w nich udział 40 interesariuszy z całej Europy, którzy na drodze międzysektorowego dialogu wspólnie zdefiniowali, czym jest czytelnictwo we współczesnej Europie, wskazali główne bariery, z jakimi mierzą się czytelnicy na poszczególnych etapach życia, i zaproponowali pierwsze kroki w kierunku długofalowej, międzysektorowej współpracy.
Dokument formułuje m.in. zasady dotyczące rozumienia czytelnictwa jako kompetencji wielowymiarowej i rozwijanej przez całe życie, potrzeby stabilnego finansowania publicznego dla działań na rzecz czytelnictwa, równego dostępu do książek niezależnie od pochodzenia czy miejsca zamieszkania, roli lokalnych ekosystemów czytelnictwa – bibliotek, szkół, ośrodków wczesnej edukacji – oraz konieczności opierania polityk czytelniczych na dowodach i doświadczeniu osób uczących się. Memorandum, formalnie zaprezentowane i otwarte do poparcia podczas konferencji, to punkt wyjścia, który Koalicja będzie rozwijać w miarę postępu swoich prac. Poparcie dla Memorandum mogą wyrazić instytucje unijne, rządy państw członkowskich oraz organizacje, instytucje, firmy i osoby prywatne.
W panelach dyskusyjnych głos zabrali przedstawiciele instytucji unijnych, w tym Prezydencji Irlandii w Radzie UE, oraz organizacji pozarządowych, m.in. European Partnership for Democracy.W panelu poświęconym ekosystemom czytelnictwa w Europie wystąpiła Maja Meissner-Filipek, założycielka Meissner & Partners: Kompetencje przyszłości to ogromnej mierze kompetencje wynikające z czytania i współcześni menadżerowi i liderzy powinni zdawać sobie z tego sprawę. Inwestycja w kompetencje czytelnicze, krytyczne myślenie i sprawność komunikacyjną zespołów to najlepsze co dziś możemy zrobić. Jestem przekonana, że coraz więcej korporacji i biznesów będzie dostrzegać ten potencjał i go wykorzystywać.
Cieszę się, że zaangażowanie Jeronimo Martins Biedronki na rzecz promowania czytania zostało zauważone na poziomie europejskim. Najświeższe dane na temat poziomu czytelnictwa w Europie utwierdzają nas w tym, że to co staramy się już od dwunastu lat realizować dzięki Nagrodzie Piórko i sprzedaży książek w sieci Biedronka ma głęboki sens. W Brukseli znaleźliśmy się w gronie liderów zmiany i jest źródłem olbrzymiej satysfakcji, że Biedronka ma w tym gronie swoje miejsce. – powiedział Arkadiusz Mierzwa, Dyrektor ds. Komunikacji Jeronimo Martins Biedronka.
Nowa Era, jako część Sanoma Learning, uczestniczy w debacie na temat stanu czytelnictwa jako fundamentu edukacji w całej Europie. Badanie PISA 2025 oraz opublikowane właśnie przez Sanoma wyniki European Teacher Survey pokazują, że poprawa jakości edukacji wymaga wspólnego działania wszystkich środowisk zaangażowanych w edukację w całej Europie. Jesteśmy zdeterminowani, by przekuć naszą wiedzę i doświadczenie w rozwiązania, które pomogą rozwijać umiejętność czytania. Dlatego wiążemy duże nadzieje ze współpracą
w ramach European Literacy Coalition i z tym, co możemy razem osiągnąć. – powiedział Andrzej J. Kozłowski, prezes Nowej Ery.